Naar begin Terug

Dijken van wijven

Zeventien vrouwelijke kunstenaars uit Zeeland en Vlaanderen zoeken elke twee jaar een geschikte locatie om werk ten toon te stellen. Dit jaar hebben ze beslag gelegd op een gedeelte van de Staats-Spaanse Linies te Koewacht nl. Fort St. Livinus, St. Jacob en de verbindingsdijk tussen deze twee. Op de foto poseert de hele groep, aangevuld met Carla Peijs, onze Commissaris van de Koningin, ook een dijk van een wijf.


Als je vanaf St. Nicolaas de Konijneputten passeert zie je het eerste kunstwerk al bovenop de dijk. Een Hollandse zwartbonte koe met tegenover zich een Spaanse stier. Zo’n Osborne type, je weet wel waar je ‘s morgens scheel van ziet na iets te veel de avond te voren. De koe een beetje met gebogen kop en de stier met de borst vooruit. Het gaat over grenzen en de strijd om grenzen te doen vervagen. Dit gevecht is nog niet beslist, want de stier staat aan de Staatse kant en achter de koe ligt het Spaanse fort. Afwachten maar of het tij keert of misschien heb ik het bordje niet goed gelezen, want ik heb niet zo veel met uitleg bij kunstwerken.

Als ik verder het schelpenpad afloop passeer ik ze allemaal. Een paar ervan laat ik hier zien omdat ik ze interessant of zelfs mooi vind. Halverwege de dijk herrijzen zeventiende eeuwse soldaten. Ze staan op uit de blubber, kruipen uit de sloot, worstelen zich een weg naar boven. Zijn het Staatsen of Spanjaarden, zijn het gesneuvelden die daar vierhonderd jaar gewacht hebben op dit moment. Een mooi gezicht om ze te zien herrijzen.


Uit de stapel boeken die gevangen zit in een kooi van betonijzer spreekt een sterke symboliek. De Bijbel, de Koran, het Wetboek van Strafrecht of Mein Kampf; de vrijheid van meningsuiting is duidelijk in het gedrang. Waar liggen de grenzen, hoe is de uitleg, de interpretatie van het geschrevene. Hoe waar is de waarheid en wie pretendeert deze te kennen en de ander vrij te laten als hij zijn eigen weg gaat.

Is het een grote witte kei, of een ei van een draak of gewoon een uit de kluiten gewassen champignon die zijn kop boven steekt en zodoende een enorme scheur in de aarde veroorzaakt. Mooi is het zeker. Ingebed in de glooiing van het buitenfort vind ik het eigenlijk het mooiste kunstwerk wat ik die middag tegen kom. Een paar keer loop ik er omheen en vind dat het hier maar moet blijven, ook als de manifestatie is afgelopen. Het past hier wel.

Oei, sperma op de dijk. Aan de kleuren geel en rood en de zwarte ogen te zien is het Spaans zaad. Erg uit de kluiten gewassen, dat wel en met een weelderige haardos. Het moet ons herinneren aan de vele nazaten van de troepen hier in de streek. Ze kwamen dus niet alleen om te vechten. Als kunstenares moet je toch maar op het idee komen. Slapeloze nachten moet ze gehad hebben. In ieder geval hijgend wakker geworden zijn uit haar droom over het Spaanse lid dat bij dit sperma past.

Om twee uur neemt Carla Peijs het woord om de manifestatie te openen. Op Fort St. Jacob zijn een paar honderd mensen aanwezig. Ze maakt een grap over de burgemeester van Moerbeke. Deze snapt het niet of heeft het niet verstaan, Loonink denkt dat het over hem gaat, roept iets terug maar dit vraagt om enige uitleg. Carla denkt even na en legt haar grap gedeeltelijk uit. Voorzichtig met Dijken van Wijven........ heren ...... en goed opletten.

Na de opening wordt een symbolische grenspaal op een zwarte sokkel geplaatst. De notabelen doen hun uiterste best. Door de harde wind waait de paal om. Papiermachee is niet bestand tegen een Zeeuws Vlaamse bries. De vrouw aan de microfoon zegt dat het de bedoeling is om hem weer om te gooien. Grenzen moeten vervagen of zelfs weggevaagd worden. De paal kan dus gewoon blijven liggen waar hij ligt.

Om de spelletjesmiddag compleet te maken wordt er een dik touw tevoorschijn gehaald. Hoera, touwtrekken. Wie wint krijgt niks, voor spek en bonen dus. Het wordt een Holland-Belgie, tenminste wat burgemeesters betreft. Filip, de burgervader van Moerbeke pakt het slim aan: hij ziet kans om enkele flinke dijken van wijven aan zijn kant te krijgen. Deze list levert hem de overwinning op. Een nipte overwinning, dat wel. Ik verdenk hem ervan dat hij thuis geoefend heeft, of in ieder geval voorbereid is, want zo te zien heeft hij de juiste kleren aan: een propere spijkerbroek met bijpassend hemd en stevige schoenen.

Er wordt een dichter aangekondigd. Het is waarachtig een man. Een dijk van een vent, dat moet wel. Hij heeft speciaal voor vandaag een gedicht gemaakt. De wind probeert tijdens het lezen het blad uit zijn trillende hand te blazen. Dat lukt niet. Bevlogen leest hij tenslotte nog een gedicht voor van Garcia Marques; eerst de Nederlanse vertaling en daarna in het Spaans. Een van de kunstenaressen heeft Spaanse roots. Ze klapt enthousiast, je ziet dat ze verrast en zelfs een beetje ontroerd is.

Al een hele tijd staan ze opvallend rustig aan de kant. Een groep van een twintigtal jonge dames. Prachtig gekleed, allemaal in ongeveer hetzelfde kostuum. Tussen hen in zie ik balletlerares Petrella Lion, dus is me volkomen duidelijk wat er komt. Ze hebben eerst aandachtig naar de openingstoespraak geluisterd, maar lopen nu allemaal naar de zuidkant van het fort. De aanwezigen worden verzocht ook die richting op te gaan en te genieten van de speciaal voor deze gelegenheid gemaakte choreografie. Een kwartier lang weet je niet goed waar je eerst moet kijken. Iedereen is muisstil. Dit is dansen zoals je het hier zelden ziet. Ik heb het over amateurs, meiden die dit voor hun plezier al jaren doen. Bravo, een waardig sluitstuk van de openingsceremonie. Een daverend applaus is dan ook de terechte beloning voor deze uitvoering.

De middag is nog niet helemaal klaar. In de tent worden drankjes en hapjes geserveerd. Vooral nog niet weg gaan dus. Een rood wijntje op de juiste temperatuur gaat er altijd in. Het orkest zet het eerste stuk in. Het doet me denken aan Ierland, aan een melodie met een fluitje van een cent. In de muziek bestaan nooit grenzen. Je kunt hooguit raden waar het lied vandaan komt. Heerlijk, een Zuid Afrikaans wijntje, Ierse muziek, een Spaans gedicht, Noorse zalm op een Frans stokbroodje, gecombineerd met kunst van de lage landen op een Koewachts fort........